Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ – ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΗ ΜΝΗΜΗ

Δ

Αν είστε μια εκπαιδευτικός που μπαίνετε σε τάξη μπορεί να σας να φαίνεται πολύ δύσκολο, έως και αδύνατο, να γνωρίζετε τις συνθήκες ζωής του κάθε μαθητή σας και να φροντίζετε τις ιδιαίτερες ανάγκες του. Φυσικά είναι πολύ σημαντικό να προσπαθούμε να δούμε όλους τους μαθητές μας ως ξεχωριστούς και να καταλάβουμε τις δυσκολίες και τις ιδιαίτερες ανάγκες του καθένα, ωστόσο, στην πραγματικότητα, διδάσκουμε συχνά σε πολλές τάξεις και σε ένα μεγάλο αριθμό μαθητών που έχουν μια μεγάλη γκάμα αναγκών. Για το λόγο αυτό, είναι χρήσιμο να γνωρίζετε ότι όλες οι στρατηγικές που βοηθούν τους μαθητές με δυσκολίες στη δημιουργία στενών σχέσεων δεσμού, στο να μάθουν, θα ωφελήσουν κι άλλους μαθητές στην τάξη. Επομένως, είναι βοηθητικό να εστιάσετε σε τομείς οι οποίοι επηρεάζουν καίρια τη μάθηση αυτών των παιδιών και να αναπτύξετε στρατηγικές διδασκαλίας, γιατί έτσι θα βοηθήσετε όλους τους μαθητές.

Ένας τέτοιος τομέας είναι η μνήμη:

Εργαζόμενη μνήμηΑναφέρεται στην ικανότητα των μαθητών να συγκρατούν στον νου τους πληροφορίες και να τις επεξεργάζονται νοερά. Επομένως επηρεάζει την ικανότητά τους για προσοχή και εστίαση και το να ακολουθούν οδηγίες. Δίκαια παρομοιάζεται με νοητικό εργαστήριο, στο οποίο αποθηκεύουμε σημαντικές πληροφορίες την ώρα που κάνουμε νοητικές διεργασίες. Η εργαζόμενη μνήμη αποτελεί τον ισχυρότερο δείκτη σχολικής επιτυχίας σε σύγκριση με το δείκτη νοημοσύνης.

Προβλήματα στην εργαζόμενη μνήμη

Είπαμε λοιπόν ότι στην εργαζόμενη μνήμη κρατάμε πληροφορίες, οι οποίες μας έχουν δοθεί πρόσφατα, για να τις επεξεργαστούμε σχεδόν ταυτόχρονα. Για παράδειγμα, όταν μας λένε έναν αριθμό τηλεφώνου και εμείς προσπαθούμε να τον θυμηθούμε καθώς ψάχνουμε ένα κομμάτι χαρτί για να τον γράψουμε, χρησιμοποιούμε την εργαζόμενη μνήμη μας.

Η εργαζόμενη μνήμη είναι πολύ σημαντική για τους μαθητές, γιατί απεικονίζει το μέγεθος του νοητικού χώρου εργασίας ενός παιδιού, ένα νοερό πρόχειρο σημειωματάριο όταν δεν υπάρχουν εξωτερικά βοηθήματα για να κρατήσουν σημειώσεις και τους βοηθάει να μαθαίνουν στην τάξη. Δυσκολίες στην εργαζόμενη μνήμη κάνει τους μαθητές να μην μπορούν να ακολουθήσουν μακροσκελείς οδηγίες γιατί ξεχνούν την επόμενη οδηγία μέχρι να ολοκληρώσουν την προηγούμενη, με αποτέλεσμα, το παιδί να μην ακολουθεί το ρυθμό της τάξης. Πολλές φορές αυτοί οι μαθητές δίνουν την εντύπωση ότι δεν προσέχουν, αλλά στην πραγματικότητα δεν θυμούνται τι είναι αυτό που τους ζητούν να κάνουν. Κατά τον ίδιο τρόπο οι μαθητές με χαμηλή εργαζόμενη μνήμη δυσκολεύονται να κρατήσουν στο μυαλό τους πληροφορίες από κάτι που μόλις έχουν διαβάσει και να αποδώσουν το νόημα. Δυσκολεύονται να κρατήσουν τη σειρά των βημάτων διαφόρων δραστηριοτήτων, για παράδειγμα, δε θυμούνται με ποιά σειρά διαβάζουν ένα κείμενο. Έχουν θέματα στους αλγόριθμους επίλυσης προβλημάτων, όπου θα πρέπει να θυμούνται τα προηγούμενα βήματα της σειράς προκειμένου να μετακινηθούν στο επόμενο. Σε γενικές γραμμές αδυνατούν να κρατήσουν την προσοχή τους στην τάξη και στα σωστά βήματα σε σχέση με τις εργασίες. Με αποτέλεσμα να έχουν προβλήματα με τη γενικότερη οργάνωσή τους στο σχολείο, έτσι ώστε να βρίσκονται στο σωστό μέρος, τη σωστή ώρα και με τον απαραίτητο εξοπλισμό.

Χαρακτηριστικά των παιδιών με χαμηλή εργαζόμενη μνήμη

Οι μαθητές με δυσκολίες στη σχέση δεσμού συχνά έχουν προβλήματα στην εργαζόμενη μνήμη τους διότι απασχολούνται με φόβους και ανησυχίες σχετικά με την τάξη, τη μάθηση και τις σχέσεις. Οι εγκέφαλοί τους βρίσκονται σε «μάχη ή φυγή», υποκινώντας τους να είναι υπερ-προσεκτικοί και να ψάχνουν συνεχώς για πιθανούς και φαντασιακούς κινδύνους. Έτσι δεν έχουν χώρο για αναστοχασμό. Κατά τα πρώιμα χρόνια τους, είναι πιθανόν το μυαλό τους να είχε «πλημμυρίσει» από υψηλά επίπεδα κορτιζόλης, της ορμόνης του άγχους, αποδυναμώνοντας το μεγάλωμα και την ανάπτυξη συγκεκριμένων μερών τους εγκεφάλου. Υψηλά επίπεδα άγχους κατά την παιδική ηλικία μπορεί να οδηγήσουν στο να μη γίνουν σωστά οι συνδέσεις ανάμεσα στους νευρώνες. Κατά συνέπεια δε μαθαίνουν να εμπιστεύονται την ικανότητά τους για σκέψη και αμφιβάλουν ότι η μνήμη τους είναι αποτελεσματική.

Σύμφωνα με τις Susan Gathercole και Tracy Alloway, συνήθως τα παιδιά με περιορισμένη εργαζόμενη μνήμη:

  • έχουν καλή κοινωνική προσαρμογή,
  • είναι συγκρατημένα στις ομαδικές δραστηριότητες της τάξης, σπάνια σηκώνουν το χέρι, μερικές φορές δεν απαντούν άμεσα, όταν τα ρωτούν κάτι,
  • συμπεριφέρονται σαν να μην έχουν προσέξει, ξεχνούν μερικώς ή ολοκληρωτικά τις οδηγίες που τους δόθηκαν και δεν ολοκληρώνουν τα σχολικά καθήκοντά τους,
  • σε πολύπλοκες δραστηριότητες συχνά δεν ξέρουν σε ποιο σημείο βρίσκονται και μπορεί να τις εγκαταλείψουν στη μέση,
  • ξεχνούν το περιεχόμενο οδηγιών και μηνυμάτων,
  • έχουν περιορισμένη πρόοδο στο σχολείο, κυρίως στην ανάγνωση και την αριθμητική,
  • θεωρούνται από τους εκπαιδευτικούς ως παιδιά με περιορισμένη προσοχή, η οποία αποσπάται εύκολα.

Ας δούμε τώρα πώς μπορείτε να δημιουργήσετε στρατηγικές διαχείρισης των δραστηριοτήτων των μαθητών οι οποίες θα είναι κατάλληλες για όλα τα παιδιά.

Στρατηγικές για να βοηθήσετε τους μαθητές

Πρόκειται για απλές στρατηγικές τις οποίες η εκπαιδευτικός προσαρμόζει έτσι ώστε να είναι κατάλληλες για τις δυνατότητες όλων των παιδιών στην τάξη, αποφεύγοντας να υπερφορτώσει την εργαζόμενη μνήμη τους. Αυτό θα βοηθήσει τα παιδιά να πραγματοποιήσουν τις μαθησιακές δραστηριότητες και με τον καιρό να αποκτήσουν γνώσεις και δεξιότητες που θα διευκολύνουν τη μάθηση. Αν σας είναι γνωστές, σίγουρα θα βρείτε κάποιες νέες για να δοκιμάσετε.

Α) Να ακολουθούν οδηγίες

Είναι σημαντικό να προσέχετε ιδιαίτερα στο πώς να δίνετε οδηγίες. Μαθητές με προβλήματα στην εργαζόμενη μνήμη δεν μπορούν να θυμούνται εκτενείς οδηγίες και συχνά χρειάζονται μη-λεκτική ανατροφοδότηση. Για παράδειγμα, μπορείτε να τους βοηθήσετε αν τους δίνετε οδηγίες βήμα-βήμα, στη βάση του τι χρειάζεται να γνωρίζουν. Επίσης, θα είναι καλό να αποφεύγετε τις μεγάλες προφορικές λίστες πραγμάτων που πρέπει να κάνουν: χρησιμοποιήστε μορφασμούς και φωτογραφίες για να ξεκαθαρίσετε τι ζητάτε.

Για τους μικρότερους μαθητές (και όχι μόνο) είναι χρήσιμο να γράφετε τις οδηγίες στον πίνακα ή και να χρησιμοποιείτε οπτικά μέσα για να δείξετε τη σειρά των δραστηριοτήτων που ακολουθούν. Για παράδειγμα, χρησιμοποιήστε μία εικόνα από ένα βιβλίο για το κομμάτι του μαθήματος που αντιστοιχεί στην ανάγνωση. Παρομοίως, όταν πρόκειται να δώσετε μια δραστηριότητα για το σπίτι να δίνετε πάντοτε ένα παράδειγμα για το τι θα πρέπει να κάνουν οι μαθητές, και μετά επιβεβαιώστε ότι το κατάλαβαν ζητώντας ένα άλλο παράδειγμα από την τάξη.

Να αποφεύγετε τις αλληλουχίες οδηγιών, όπου είναι δυνατόν. Για παράδειγμα, αν πείτε «πριν ανοίξετε τα βιβλία σας, θα ήθελα να κοιτάξετε στον πίνακα», ο εγκέφαλος θα ακούσει: «ανοίξτε τα βιβλία σας» και οργανώνεται να ακολουθήσει αυτήν την οδηγία. Αντί γι’ αυτό πείτε: «Πρώτα θέλω να κοιτάξετε στον πίνακα». Για τον ίδιο λόγο, όποτε είναι δυνατό, να δίνετε τις λέξεις που δηλώνουν δράση (τα ρήματα) στο τέλος. Αυτή είναι η λέξη που οι μαθητές θα θυμούνται, αν δεν είναι καλοί στο να ακούνε ή αν δυσκολεύονται να δώσουν προσοχή. Για παράδειγμα, θα μπορούσατε να πείτε: «Εντάξει, θα παίξω τον διάλογο ξανά, έτοιμοι; Ακούστε».

Β) Να αντιγράφουν από τον πίνακα

Το να αντιγράφουν από τον πίνακα μπορεί να είναι δύσκολο για τους μαθητές με χαμηλή εργαζόμενη μνήμη διότι χρειάζεται όχι μόνο να συγκρατήσουν μία πρόταση στη μνήμη τους για όση ώρα την γράφουν, αλλά θα πρέπει και να θυμηθούν σε ποιο σημείο της προσπάθειάς τους βρίσκονται και να βρουν ποια είναι η επόμενη λέξη. Αυτή είναι μία δραστηριότητα πολύ εύκολη για έναν ενήλικα, αλλά για ένα παιδί με χαμηλή εργαζόμενη μνήμη αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο και συχνά το βλέπουμε να παραλείπει λέξεις ή γράμματα ή να τις επαναλαμβάνει, καθώς χάνει την πορεία του σε ένα απαιτητικό έργο. Αυτό σημαίνει ότι συχνά δεν αντιγράφει από τον πίνακα τις εργασίες που έχει για το σπίτι ή τα κύρια σημεία για επανάληψη. Όποτε είναι εφικτό δώστε στους μαθητές φυλλάδια με τα κύρια σημεία και αν είναι δυνατό χρησιμοποιείστε on-line εφαρμογές για τις εργασίες στο σπίτι και για επανάληψη.

Πώς βελτιώνεται η εργαζόμενη μνήμη

Οι μαθητές που περιγράψαμε θα χρειαστούν βοήθεια και υποστήριξη για να αναπτύξουν τρόπους να θυμούνται σημαντικές πληροφορίες. Μπορείτε να δουλέψετε με όλους τους μαθητές σας για να βοηθήσετε τη μνήμη τους χρησιμοποιώντας απλούς τρόπους.

Μερικές ιδέες είναι:

Υπογραμμίστε τις λέξεις κλειδιά: είναι οι σημαντικές λέξεις του κειμένου που βοηθούν τους μαθητές να διηγηθούν σε κάποιον το περιεχόμενο ενός κειμένου. Μπορείτε να χρησιμοποιείτε συγκεκριμένα χρώματα για συγκεκριμένες πληροφορίες. Για παράδειγμα, πράσινο για ονόματα, κίτρινο για χρονολογίες, γαλάζιο για αλγόριθμους κτλ.

Μνημονικοί κανόνες: είναι απλοί μνημονικοί κανόνες οι οποίοι βοηθούν τους μαθητές να θυμούνται τη σειρά μεγαλύτερων τμημάτων πληροφοριών, συχνά με τη μορφή ποιήματος ή μιας σατυρικής φράσης. Για παράδειγμα, η φράση: «Το ξανθό τσακάλι με σκούφο στο κεφάλι» τους θυμίζει τους ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας, Εμμανουήλ Ξάνθο, Αθανάσιο Τσακάλωφ και Νικόλαο Σκουφά.

Ακρωνύμια: είναι χρήσιμα όταν χρειάζεται να απομνημονεύσουν οι μαθητές κάτι γρήγορα. Είναι καλύτερο να τους παροτρύνετε να σκεφτούν έξυπνα και να κάνουν τα δικά τους ακρωνύμια. Έτσι θα τα θυμούνται καλύτερα.

Ζωγραφική: μερικοί μαθητές μπορεί να προτιμούν να ζωγραφίσουν μια εικόνα που αντιπροσωπεύει αυτό το μνημονικό. Για παράδειγμα, για να δυναμώσουν το μνημονικό μπορεί να ζωγραφίσουν ένα ξανθό τσακάλι που να φοράει σκουφί. Ή αν δεν θυμούνται μια λέξη, αντί να τη γράψουν πολλές φορές μπορούν να τη ζωγραφίσουν. Ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει αυτό πιθανότατα σχετίζεται με το ότι η ζωγραφική (η οπτική απεικόνιση με χρώματα ή και χωρίς, όπως  ένα απλό σκίτσο) κρατάει μεγαλύτερο μέρος του εγκεφάλου ενεργό απ’ ότι το γράψιμο, με αποτέλεσμα να πυροδοτείται η μνήμη.

Οργάνωση: μαθητές με δυσκολίες στην εργαζόμενη μνήμη χρειάζονται βοήθεια στην οργάνωση και στο να κρατούν λογαριασμό για το πού βρίσκονται. Μπορεί να ωφεληθούν αν έχουν ένα οπτικό χρονοδιάγραμμα όπου τα μαθήματα αντιπροσωπεύονται πέρα από τις λέξεις και από μία εικόνα ή μία φωτογραφία. Επίσης, θα ωφεληθούν από οπτικές λίστες τσεκαρίσματος και από μνημονικές υπενθυμίσεις.

Μνημονικές υπενθυμίσεις στα αφηγηματικά μαθήματα: είναι οι ερωτήσεις τις οποίες οι μαθητές μπορούν να δημιουργήσουν και να τις απευθύνουν στους εαυτούς τους, και οι πλαγιότιτλοι. Οι απαντήσεις των ερωτήσεων θα βρίσκονται στην ενότητα που μελετούν και θα απαντούν στις λέξεις: ποιός, τι, πότε, πού, γιατί, πώς. Οι πλαγιότιτλοι θα χρησιμοποιούν τις λέξεις-κλειδιά που αναφέρθηκαν παραπάνω.

Αφίσες μνήμης: δημιουργήστε αφίσες για τον τοίχο (κι αν είναι απαραίτητο για μεμονωμένους μαθητές) με κύρια σημεία υπενθύμισης για να ανακαλούν οδηγίες. Για παράδειγμα: μνημονικές υπενθυμίσεις σχετικά με:

  • Τι έχω να κάνω πρώτα;
  • Τι θα κάνω μετά;
  • Με τι δουλεύω;

Ύπνος: ναι, διαβάσατε καλά! Ο καλός ύπνος είναι ο κυριότερος παράγοντας ενδυνάμωσης της εργαζόμενης μνήμης. Οι μαθητές θα πρέπει να κοιμούνται καλά κάθε βράδυ. Ο εγκέφαλος χρειάζεται έξι έως οκτώ ώρες ύπνου ή τουλάχιστον δύο κύκλους βαθύ ύπνου για να ολοκληρώσει τις απαραίτητες  χημικές αλλαγές που απαιτούνται για την ενσωμάτωση νέων δεξιοτήτων και πληροφοριών στη μακρόχρονη μνήμη.

Τέλος, να είστε υπομονετικοί! Να γνωρίζετε ότι θα πρέπει να υπενθυμίζετε επανειλημμένα στους μαθητές με δυσκολίες στη σχέση δεσμού, τις διαδικασίες και τα χρονοδιαγράμματα.

Add comment

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

Τελευταια Αρθρα

Κατηγοριες

Archives