Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ: ΟΙΚΟΔΟΜΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ

Σ

Γνωρίζουμε ότι τα παιδιά και οι νέοι που καταφέρνουν να ευημερήσουν στη συναισθηματική και κοινωνική τους ανάπτυξη έχουν ενήλικες στη ζωή τους που ανταποκρίνονται θετικά στις εμπειρίες και τα συναισθήματά τους. Από την άλλη, συμβαίνει πάντοτε κάποιες στιγμές στην τάξη να είναι αγχωτικές και συναισθηματικά εξαντλητικές. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις είναι απαραίτητη η συναισθηματική καθοδήγηση των μαθητών έτσι ώστε οι εκπαιδευτικοί να μπορέσουν να υποστηρίξουν και να διατηρήσουν την ευεξία των παιδιών και των εφήβων σε συναισθηματικό επίπεδο και σε επίπεδο συμπεριφοράς. Επιπλέον, η στρατηγική αυτή αποτελεί μια καλή ευκαιρία για να συνδεθούν πιο βαθιά με τους μαθητές και να αναπτύξουν μια σχέση φροντίδας μαζί τους.

Η Συναισθηματική Αγωγή είναι μια απλή, αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική στρατηγική επικοινωνίας που μπορούμε να υιοθετήσουμε στην τάξη, έτσι ώστε μέσα από απλά βήματα να μπορέσουμε να εκπαιδεύσουμε τα παιδιά και τους εφήβους να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους και τις αντιδράσεις τους στο άγχος, μέσω της από κοινού ρύθμισης με τους εκπαιδευτικούς. Αρχικά αναπτύχθηκε στις ΗΠΑ από τον ψυχολόγο John Gottman, αλλά στη συνέχεια επεκτάθηκε σε πολλές άλλες χώρες, ως ένας αποτελεσματικός τρόπος για την καλλιέργεια της ψυχικής υγείας και ευεξίας στα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα. Αποτελείται από πέντε στάδια τα οποία σταδιακά μας οδηγούν σε μια πιο αποτελεσματική και συνεπή επικοινωνία με τα παιδιά και τους εφήβους, τα οποία τελικά αποκτούν μεγαλύτερη επίγνωση για τα συναισθήματά τους, δημιουργώντας ένα θετικό μαθησιακό περιβάλλον για όλους.

Απευθυνόμενος στους γονείς με πρακτικό τρόπο, ο Gottman υποστηρίζει ότι αντί να επικεντρώνουμε την προσοχή μας στην κακή συμπεριφορά του παιδιού μας είναι προτιμότερο να του δείχνουμε την αγάπη μας στις δύσκολες στιγμές του, να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά του, να το καταλάβουμε και να το βοηθήσουμε να βρει λύσεις στα προβλήματα που το απασχολούν. Η ουσία είναι να γίνουμε εμείς οι οδηγοί και μέντορές του, να του δείξουμε τον δρόμο έτσι ώστε να πορευτεί μέσα στον δύσκολο κόσμο των συναισθημάτων. Πραγματοποίησε έρευνες για να προσδιορίσει από τις απαντήσεις των ενηλίκων τα χαρακτηριστικά εκείνα που οδηγούν στη συναισθηματική υγεία των παιδιών. Ως αποτέλεσμα, ανέπτυξε την έννοια της Συναισθηματικής Αγωγής, μια προσέγγιση στη συμπεριφορά που μπορεί να τη μάθουν οι γονείς και οποιοσδήποτε άλλος ενήλικας που αλληλεπιδρά με τα παιδιά και τους εφήβους που αγωνίζονται να ελέγξουν τις συναισθηματικές τους αντιδράσεις. Με τη διαδικασία αυτή, βοηθούμε τα παιδιά να αποκτήσουν συναισθηματική νοημοσύνη. Είναι μια προσέγγιση που έκτοτε χρησιμοποιείται σε σχολικά πλαίσια από μια σειρά επαγγελματιών που εργάζονται με παιδιά.

Με δύο λόγια η Συναισθηματική Αγωγή είναι μια απλή αλλά εξαιρετικά προσεκτική στρατηγική που στοχεύει στην από κοινού συναισθηματική ρύθμιση των ενηλίκων με τα παιδιά (εκπαιδευτικών με τους μαθητές), που απαιτεί πρακτική εξάσκηση και έχει μεγαλύτερο όφελος όταν εκπαιδεύονται όλοι οι ενήλικες που αλληλεπιδρούν με ένα παιδί, από τον διευθυντή έως τον επιστάτη. Προωθεί τη βελτιωμένη κοινωνική αλληλεπίδραση και συμπεριφορά.

Η έρευνα στο χώρο της Αναπτυξιακής Ψυχολογίας δείχνει ότι τα παιδιά που είναι «προπονημένα» συναισθηματικά:

  • είναι συναισθηματικά πιο σταθερά
  • είναι πιο ανθεκτικά στις δυσκολίες
  • επιτυγχάνουν σε ακαδημαϊκό επίπεδο
  • είναι πιο δημοφιλή στους ομηλίκους τους
  • έχουν λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς
  • έχουν λιγότερες μολυσματικές ασθένειες

Στο Ηνωμένο Βασίλειο το Πανεπιστήμιο Bath Spa έχει πραγματοποιήσει έρευνα σε σχολεία και διαπίστωσε ότι ως αποτέλεσμα της Συναισθηματικής Αγωγής υπήρχαν:

  • λιγότερες ωριαίες αποβολές για την αντιμετώπιση της αποδιοργάνωσης στην τάξη
  • γενικότερη μείωση των αποβολών από το σχολείο
  • βελτίωση της ισορροπίας μεταξύ των ανταμοιβών και των συνεπειών

Τρία είναι τα βασικά ευρήματα της έρευνας του Πανεπιστημίου Bath Spa:

  • Η Συναισθηματική Αγωγή επιτρέπει στους ενήλικες να επικοινωνούν πιο αποτελεσματικά και με συνέπεια με τα παιδιά σε αγχωτικές καταστάσεις
  • Είχε επίδραση και στο προσωπικό του σχολείου το οποίο δήλωσε ότι κάποιες δύσκολες καταστάσεις ήταν λιγότερο αγχωτικές και εξαντλητικές
  • Η Συναισθηματική Αγωγή προάγει την αυτογνωσία των παιδιών για τα συναισθήματά τους και δημιουργεί σχέσεις φροντίδας

Ο Gottman επίσης προσδιόρισε 4 «τύπους γονέων» που η συμπεριφορά τους έχει διαφορετικές επιπτώσεις στα παιδιά:

  • Ο Αποστασιοποιημένος Γονέας  αποσυνδέεται συναισθηματικά, γελοιοποιεί καταστάσεις, χαλιναγωγεί τα αρνητικά συναισθήματα, αισθάνεται αβεβαιότητα και φόβο καθώς αισθάνεται εκτός ελέγχου και χρησιμοποιεί τεχνικές απόσπασης της προσοχής των παιδιών. Πιστεύει ότι τα συναισθήματα είναι τοξικά και ανθυγιεινά και χρησιμοποιεί το πέρασμα του χρόνου ως αντικατάσταση κάθε προσπάθειας για την επίλυση των προβλημάτων.

Επιδράσεις στο παιδί: Τα παιδιά μαθαίνουν ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με αυτά, δεν μπορούν να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους και νιώθουν ότι αυτό που αισθάνονται είναι ακατάλληλο, δεν είναι φυσιολογικό ούτε είναι σωστό.

  • Ο Επικριτικός – Αποδοκιμαστικός Γονέας λειτουργεί παρόμοια με τον αποστασιοποιημένο γονέα, αλλά είναι πιο αρνητικός, κριτικός, ελεγκτικός, εξουσιαστικός, ενδιαφέρεται υπερβολικά για την πειθαρχία και κατά παράξενο τρόπο δεν ασχολείται με την έννοια της συναισθηματικής έκφρασης ενός παιδιού.

Επιδράσεις στο παιδί: Παρόμοιες με εκείνες των αποστασιοποιημένων γονέων.

  • Ο Επιτρεπτικός – Παραχωρητικός Γονέας είναι ατέλειωτα ανεκτικός, προσφέρει ελάχιστη ή καθόλου καθοδήγηση για την επίλυση προβλημάτων και την κατανόηση των συναισθημάτων. Δεν θέτει όρια στη συμπεριφορά, ενθαρρύνει την «έξοδο» από τα συναισθήματα έως ότου είναι εκτός δρόμου και εκτός θέασης.

Επιδράσεις στο παιδί: Τα παιδιά δεν μπορούν να συγκεντρωθούν, δεν μπορούν να ταιριάξουν με τους άλλους ή να δημιουργήσουν φιλίες και δεν μπορούν να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους με υγιή τρόπο.

  • Ο Συναισθηματικός Μέντορας  δεν είναι ένα συνηθισμένο στερεότυπο, ίσως επειδή δεν είναι αρνητικός και τα παιδιά δεν συνειδητοποιούν τι ήταν αυτό που έκανε τους γονείς τους τόσο «καλούς». Στην περίπτωση αυτή, όταν ένας ενήλικας κοιτάει πίσω στις αναμνήσεις της παιδικής του ηλικίας, μπορεί να αναγνωρίσει κάποιες από τις παρακάτω στρατηγικές που χρησιμοποιήθηκαν από τους γονείς του π.χ. όταν αισθανόταν να βρίσκεται πολύ κοντά σε αυτούς ή όταν ένιωθε ότι ήταν σε θέση να σχετίζονται μαζί του αληθινά ή ακόμη όταν γινόταν πέρα για πέρα κατανοητός από τους γονείς του.

Τα πέντε βασικά στάδια της Συναισθηματικής Αγωγής είναι:

Στάδιο 1 – η επίγνωση των συναισθημάτων του παιδιού – συντονισμός μαζί του

  • δώστε προσοχή στα συναισθήματά σας, από την ευτυχία έως τη θλίψη και το θυμό
  • καταλάβετε ότι τα συναισθήματα είναι ένα φυσικό και πολύτιμο κομμάτι της ζωής
  • παρατηρήστε, ακούστε και μάθετε πώς το παιδί εκφράζει διαφορετικά συναισθήματα
  • προσέξτε για αλλαγές στις εκφράσεις του προσώπου, τη γλώσσα του σώματος, τη στάση και τον τόνο της φωνής
  • συντονίστε το συναίσθημά σας με τα συναισθήματα του παιδιού

Στάδιο 2 – η εκδήλωση του συναισθήματος ως ευκαιρία για οικειότητα και καθοδήγηση

  • δώστε ιδιαίτερη προσοχή στα συναισθήματα του παιδιού
  • προσπαθήστε να μην τα αποφύγετε ή να τα απορρίψετε
  • δείτε τις συναισθηματικές στιγμές ως ευκαιρίες διδασκαλίας
  • αναγνωρίστε τα συναισθήματα και ενθαρρύνετε το παιδί να μιλήσει για τα συναισθήματά του
  • παρέχετε καθοδήγηση προτού τα συναισθήματα κλιμακωθούν σε κακή συμπεριφορά

Στάδιο 3 – ενσυναισθητική ακρόαση και αναγνώριση των συναισθημάτων των παιδιών

  • σεβαστείτε τα συναισθήματα του παιδιού αφιερώνοντας χρόνο για να ακούσετε προσεκτικά
  • πάρτε τα συναισθήματα του παιδιού στα σοβαρά
  • δείξτε στο παιδί ότι καταλαβαίνετε τι νιώθει
  • αποφύγετε να κρίνετε ή να επικρίνετε τα συναισθήματα του παιδιού

Στάδιο 4 – βοήθεια στο παιδί προκειμένου να εκφράσει λεκτικά τα συναισθήματά του

  • βοηθήστε το παιδί να αναγνωρίσει και να ονομάσει τα συναισθήματα που νιώθει
  • προσδιορίστε τα συναισθήματα που βιώνει το παιδί αντί να του πείτε πώς πρέπει να αισθάνεται
  • ονομάστε τα συναισθήματα του παιδιού για να το βοηθήσετε να ανακουφιστεί
  • δώστε ένα καλό παράδειγμα ονομάζοντας τα δικά σας συναισθήματα και μιλώντας για αυτά
  • βοηθήστε το παιδί να δημιουργήσει ένα λεξιλόγιο για διαφορετικά συναισθήματα

 Στάδιο 5 – καθορισμός ορίων και βοήθεια για την επίλυση προβλημάτων

  • ανακατευθύνετε τα παιδιά με κακή συμπεριφορά σχετικά με αυτό που κάνουν, όχι για αυτό που αισθάνονται
  • όταν τα παιδιά δείχνουν κακή συμπεριφορά, βοηθήστε τα να αναγνωρίσουν τα συναισθήματά τους και να εξηγήσουν γιατί η συμπεριφορά τους ήταν ακατάλληλη
  • ενθαρρύνετε τη συναισθηματική έκφραση αλλά θέστε σαφή όρια στη συμπεριφορά
  • βοηθήστε τα παιδιά να σκεφτούν πιθανές λύσεις, εξερευνήστε μαζί τους λύσεις σε προβλήματα
  • μην περιμένετε πάρα πολλά, πάρα πολύ σύντομα
  • σκεφθείτε ποιές μπορεί να αποτελούν δύσκολες καταστάσεις για ένα παιδί και προετοιμαστείτε για να το βοηθήσετε
  • δημιουργήστε καταστάσεις όπου το παιδί μπορεί να εξερευνήσει χωρίς να ακούει πολλά «δεν πρέπει»
  • πιάσε το παιδί να κάνει αρκετά σωστά πράγματα και επαινέστε το
  • κάντε τις εργασίες όσο το δυνατόν πιο διασκεδαστικές, π.χ. με ένα μικρό παιδί μπορείτε να τακτοποιήσετε μαζί

Βιβλιογραφία

Gottman, J. (2011). Η συναισθηματική νοημοσύνη των παιδιών. Πώς να μεγαλώσουμε παιδιά με συναισθηματική νοημοσύνη. Ένας πρακτικός οδηγός για γονείς (Χ. Χατζηχρήστου, Επιμ., & Χ. Ξενάκη, Μετάφρ.). Αθήνα: Πεδίο.

Rose, J, Gilbert, L. & McGuire-Snieckus, R. (2015). ‘Emotion coaching – a strategy for promoting behavioural self-regulation in children/young people in schools: a pilot study.’ The European Journal of Social & Behavioural Sciences, XIII. pp. 1766-1790.

Add comment

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

Τελευταια Αρθρα

Κατηγοριες

Archives