Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

ΤΥΠΟΙ ΑΝΑΣΦΑΛΟΥΣ ΔΕΣΜΟΥ – ΑΠΟΡΡΙΠΤΙΚΟΣ-ΑΠΟΤΡΕΠΤΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ

Τ

Είναι πλέον γνωστό ότι ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς αλληλεπιδρούν με το βρέφος τους κατά τους πρώτους μήνες της ζωής του, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το είδος του δεσμού που θα σχηματίσει μαζί τους. Η σχέση ανάμεσα στον κύριο φροντιστή και το βρέφος μπορεί να δημιουργήσει ένα ασφαλές, ανήσυχο, αποτρεπτικό ή αποδιοργανωμένο στυλ δεσμού που θα αποτελέσει ένα πρότυπο σχέσεων καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Όταν οι γονείς είναι ευαίσθητα προσαρμοσμένοι στο μωρό τους, είναι πιθανό να αναπτυχθεί ασφαλής δεσμός. Ο ασφαλής τύπος δεσμού ενός βρέφους με τον γονέα ή τον κύριο φροντιστή του, παρέχει πολλά οφέλη που συνήθως διαρκούν μια ζωή. Τα παιδιά που έκαναν ασφαλή τύπο δεσμού ως βρέφη, είναι σε θέση να ρυθμίζουν καλύτερα τα  συναισθήματά τους, αισθάνονται μεγαλύτερη σιγουριά για να εξερευνήσουν το περιβάλλον τους, τείνουν να έχουν μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και να είναι πιο φροντιστικά προς τους άλλους, από ότι εκείνα που δεν έκαναν ασφαλή τύπο δεσμού.

Αντίθετα, όταν οι γονείς δεν είναι αρκετά συντονισμένοι με τα συναισθήματα του παιδιού τους, είτε είναι απομακρυσμένοι είτε είναι παρεμβατικοί, δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες του και του προκαλούν ενόχληση και δυσφορία. Τα παιδιά προσαρμόζονται σε αυτό το αποτρεπτικό περιβάλλον, δημιουργώντας αμυντικές στρατηγικές δεσμού, σε μια προσπάθεια να ρυθμίσουν τις έντονες συναισθηματικές καταστάσεις, να αισθανθούν ασφάλεια και ως εκ τούτου να ανακουφίσουν την απογοήτευση και τον πόνο. Το παιδί που σχετίζεται με αυτόν τον τύπο δεσμού έχει μάθει να μην αναζητά προσοχή και στενή επαφή με τους ενήλικες. Αυτή η στάση τείνει να συμβαίνει σε παιδιά που δεν έχουν δεχτεί ευαίσθητες αντιδράσεις στις ανάγκες ή στην αγωνία τους, για παράδειγμα όταν οι γονείς είναι καταθλιπτικοί ή συναισθηματικά μη διαθέσιμοι. Σε αυτή την περίπτωση, όταν ένα παιδί ψάχνει για στενή σχέση δεσμού και επιβεβαίωση από τον φροντιστή του και δεν τα λαμβάνει, αλλά αντίθετα αγνοείται ή απορρίπτεται, μπορεί να μάθει να μη ζητάει τίποτα, αντίθετα να προσπαθεί να διαχειριστεί τα πράγματα μόνο του. Αυτά τα παιδιά μπορεί να γίνουν πολύ ανεξάρτητα, τόσο σωματικά όσο και συναισθηματικά. Ως εκ τούτου, ο μαθητής που λειτουργεί βάσει του αποτρεπτικού τύπου δεσμού τείνει να μην ζητάει βοήθεια και υποστήριξη στην τάξη και να εγκαταλείπει οποιαδήποτε προσπάθεια να κάνει στενές σχέσεις.

Πώς εμφανίζεται στην τάξη ο μαθητής με αποτρεπτικό στυλ δεσμού

Το κυριότερο είναι ότι ένας τέτοιος μαθητής αρνείται την ανάγκη για υποστήριξη και βοήθεια. Κάποιες φορές μπορεί να μην επιθυμεί να σταθεί η εκπαιδευτικός σε κοντινή απόσταση. Δείχνει εμφανή αδιαφορία σε καταστάσεις ανησυχίας που μπορεί να συμβαίνουν στην τάξη. Μπορεί να αρνηθεί να δουλέψει με κάποιον. Προσπαθεί να κάνει την εργασία τελείως ανεξάρτητα. Μπορεί να φτάσει στο σημείο να εκνευριστεί και να σχίσει τη δουλειά του παρά να ζητήσει βοήθεια. Χρησιμοποιεί ελάχιστα την προφορική επικοινωνία με τους άλλους, κάτι που θα οδηγούσε στο να χτίσει μια σχέση. Δείχνει περιορισμένη δημιουργικότητα, διότι αυτό μπορεί να περιλαμβάνει να πάρει ρίσκα κατά τη μάθηση τα οποία δεν μπορεί να ελέγξει. Τέλος, μπορεί να αντιδρά άσχημα στην άμεση προφορική επιβράβευση.

Τι έχει μάθει αυτό το παιδί να περιμένει από το σχολείο

Αυτοί οι μαθητές έχουν μάθει να περιμένουν απόρριψη από τους ενήλικες και πιστεύουν ότι αν αναζητήσουν την προσοχή της δασκάλας θα τους αγνοήσει, επομένως δεν θα επιχειρήσουν να κάνουν καμία σχέση μαζί της. Θα ολοκληρώσουν την εργασία μόνοι τους. Από την άλλη μπορεί να τους φοβίζει το να χρειάζονται κάποιον, επομένως δεν φανερώνουν την ανάγκη τους και δεν ζητούν ανακούφιση και προστασία.

Το Τρίγωνο της Μάθησης

Αυτός ο τύπος μαθητή βρίσκει καταφύγιο στην εργασία. Αυτό είναι το ασφαλές κομμάτι του Τριγώνου της Μάθησης γι’ αυτόν. Το κομμάτι της σχέσης δεν είναι ασφαλές και είναι απαραίτητο να αποφευχθεί.

Πώς νιώθουν οι εκπαιδευτικοί με αυτούς τους μαθητές

Ένας αποτρεπτικός μαθητής κάνει μια εκπαιδευτικό να νιώθει ότι δεν είναι απαραίτητη ή ότι απορρίπτεται. Σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να νιώσει ότι δεν είναι καθόλου σημαντική και ότι είναι άχρηστη. Για τις εκπαιδευτικούς εκείνες που θα ήθελαν να είναι απαραίτητες και να προσφέρουν υποστήριξη και βοήθεια, αυτά είναι επώδυνα συναισθήματα. Για το λόγο αυτό υπάρχουν εκπαιδευτικοί που ξεκινούν με συναισθήματα συμπάθειας και μπορεί τελικά να θυμώσουν και να καταλήξουν να απορρίψουν τον μαθητή. Μπορεί να αισθάνονται ότι αν οι μαθητές δεν θέλουν να εμπλακούν μαζί τους δεν μπορούν να κάνουν τίποτα. Το πρόβλημα ξεκινά από το ότι κάποιοι εκπαιδευτικοί συζητούν με τους μαθητές πώς μπορούν να τους βοηθήσουν και αυτό σημαίνει ότι τους προσφέρουν το πιο επικίνδυνο πράγμα, δηλαδή, τη σχέση. Κατά συνέπεια, είναι πιθανό ν’ ακούσετε συναδέλφους σας να χρησιμοποιούν γι’ αυτούς τους μαθητές τις εκφράσεις: δε νοιάζονται, δε συμμετέχουν, δεν είναι προσβάσιμοι, έχουν πείσμα, είναι υπεροπτικοί, δεν έχουν  κίνητρο.

Οι ανάγκες των μαθητών

Ένας μαθητής με αποτρεπτικό τύπο δεσμού χρειάζεται να νιώσει ότι έχει τον έλεγχο όσων τον αφορούν και ότι είναι αυτόνομος.  Η εσωτερική του αν ανάγκη του υπαγορεύει να μην αφήσει την εκπαιδευτικό να έχει εξουσία πάνω του, να τον πληγώσει ή να νιώσει αδύναμος γνωρίζοντας κάτι περισσότερο από αυτόν. Στην ουσία, για τους μαθητές αυτούς, οι εκπαιδευτικοί χρειάζεται να γνωρίζουν ότι αν εστιάσουν πάνω τους, μπορεί να προκαλέσουν αίσθημα κινδύνου. Επίσης, οι μαθητές αυτοί δεν θέλουν να αισθανθούν καταπιεσμένοι ή κατακλυσμένοι από τη σχέση.

Στρατηγικές που μπορεί να βοηθήσουν

Σταματήστε να προσπαθείτε να πλησιάσετε τον μαθητή. Αν κάτι δεν λειτουργεί μην προσπαθείτε να κάνετε περισσότερα πάνω σε αυτό: κάνετε κάτι διαφορετικό! Επίσης, το να παρέχετε επιβράβευση στον μαθητή για τις ικανότητές του, συχνά δε λειτουργεί, διότι υπονοεί ότι το παιδί θα πρέπει να αποδεχτεί τη σχέση μαζί σας. Απλά προσπαθήστε να περιγράψετε αυτό που συμβαίνει. Μπορείτε να του πείτε: «Θέλεις να το κάνεις μόνος σου, χωρίς τη βοήθειά μου;» Ή «Τι νομίζεις ότι πρέπει να κάνουμε για να ολοκληρώσουμε αυτή την εργασία;» Παρατηρείστε ακόμη σε ποιές αλληλεπιδράσεις ο μαθητής συμμετέχει πραγματικά και χρησιμοποιείστε αυτό το πλαίσιο για να συνδιαλέγεστε μαζί του. Στη συνέχεια μπορεί να τις σχολιάσετε χρησιμοποιώντας αποπροσωποποιημένη γλώσσα. Για παράδειγμα: «Η άσκηση 3 είναι λίγο πιο δύσκολη. Υπάρχει ένα παράδειγμα στον πίνακα». Αυτό είναι λίγο πιο διαφορετικό από το να πείτε, «Βλέπω ότι πιστεύεις πως η άσκηση 3 είναι πιο δύσκολη, θα σου δείξω ένα άλλο παράδειγμα στον πίνακα».

Κάνετε σχόλια σε σχέση με την εργασία, για παράδειγμα, «Αυτή είναι μια καλογραμμένη ιστορία» – παρά σε σχέση με την προσπάθεια του παιδιού, όπως, «Είμαι ευχαριστημένη με αυτό που κάνεις». Ή τουλάχιστον αφήστε το να νιώθει ότι η επιβράβευση είναι δική του: «Θα πρέπει να είσαι περήφανος για σένα». Βρείτε τρόπους για να σχολιάσετε τη δουλειά του δημόσια με διαφορετικούς τρόπους. Για παράδειγμα, θα μπορούσατε να πάρετε μια φωτογραφία και να την αναρτήσετε σε έναν πίνακα στην τάξη. Κάποιες φορές βοηθάει όταν μια εργασία αποθηκεύεται σε ένα προσωρινό κουτί και επανεξετάζεται μετά από μια χρονική περίοδο. Τότε γίνεται ο έλεγχος για το αν μπορεί να κρατηθεί, να δουλευτεί περισσότερο ή να πεταχτεί. Αυτό μπορεί να είναι ένας Α4 χάρτινος φάκελος ή κάτι τέτοιο. Δημιουργείστε ένα σύστημα επανεξέτασης των εργασιών στο τέλος της εβδομάδας για να αποφασίσουν οι μαθητές τι θα κάνουν με αυτές. Με αυτόν τον τρόπο οι μαθητές έχουν τον έλεγχο των εργασιών τους.

Είναι απαραίτητο, όταν είναι δυνατό, να δώσετε κάποια επιλογή στον αποτρεπτικό μαθητή στη ροή μιας εργασίας. Έτσι νιώθει ότι έχει ελευθερία κινήσεων. Για παράδειγμα: «Χρειάζεται να μάθουμε αυτές τις λέξεις. Μπορείς να κάνεις την αναζήτηση των λέξεων πρώτα ή να ξεκινήσεις με την άσκηση αντιστοίχισης».

Παρατηρείστε πώς ο μαθητής συσχετίζεται με τους συμμαθητές του. Κάποιες φορές οι αποτρεπτικοί μαθητές είναι χαρούμενοι όταν δουλεύουν με συγκεκριμένους ομηλίκους. Προγραμματίστε εργασίες που να επιτρέπουν στο μαθητή να δουλέψει δίπλα σε ένα άλλο συνομήλικο που να είναι βοηθητικός και δουλέψτε έμμεσα μαζί του. Όταν σχεδιάζετε το μάθημά σας μπορείτε να διαλέξετε μεθόδους και δραστηριότητες που να βασίζονται στις αναγνωρισμένες ανάγκες του μαθητή.

Οργανώστε την ομαδική δουλειά με διαφορετικούς ρόλους και πληροφορίες. Οι μαθητές με αυτό τον τύπο συμπεριφοράς, συχνά ανταποκρίνονται, όταν έχουν έναν ξεκάθαρο ρόλο και υπευθυνότητες σε μια ομάδα συνομηλίκων. Το να έχουν ένα ρόλο σε μια μικρότερη ομάδα, μπορεί να κάνει την αλληλεπίδραση να μοιάζει πιο ασφαλής καθώς το παιδί μπορεί να εστιάσει στο κομμάτι της εργασίας (από το ρόλο του) και να μην είναι υποχρεωμένο να εμπλακεί ευθέως στη σχέση με την εκπαιδευτικό. Μπορεί, για παράδειγμα, να κάνει την έρευνα πληροφοριών, για μια παρουσίαση και κάποιοι άλλοι μαθητές να παρουσιάσουν τα συμπεράσματα στην τάξη.

Επιβραβεύστε διαφορετικά τον αποτρεπτικό μαθητή. Προσπαθήστε να τον επιβραβεύσετε με μια σημείωση στο τετράδιό του ή προφορικά σε μια ιδιωτική συζήτηση ή ακόμα και με τη μορφή μιας επιστολής στο σπίτι. Μπορεί να χρειαστεί να μάθει να δέχεται επιβραβεύσεις ιδιωτικά σε έναν φάκελο, πριν μπορέσει να δεχτεί κάτι δημόσια. Μια ιδέα είναι να αφήσετε έναν τέτοιο φάκελο στο ντουλαπάκι του με ένα μήνυμα.

Παρατηρείστε και αντιμετωπίστε τα δικά σας συναισθήματα ματαίωσης και απόρριψης. Για να υπάρξει προχώρημα στη σχέση σας θα πρέπει ν’ αποφύγετε μεγαλύτερη απόρριψη του μαθητή,  αν είναι δυνατόν. Αυτό σημαίνει ότι ίσως να πρέπει να το συζητήσετε με μια έμπιστη συνάδελφο.

Ο αποτρεπτικός μαθητής θα πρέπει να μάθει τελικά να χρησιμοποιεί τη σχέση του με τους εκπαιδευτικούς έτσι ώστε να μπορεί να κάνει πραγματική πρόοδο στις εργασίες του. Κατ’ αυτόν τον τρόπο είναι πολύ πιο πιθανό να μεγιστοποιήσει το μαθησιακό δυναμικό του. Για παράδειγμα, στο τέλος μιας εργασίας μπορείτε να του πείτε: «Το έχεις σχεδόν τελειώσει αυτό μόνος σου και ίσως η κυρία Α (μια άλλη συνάδελφός σας) μπορεί να το ρίξει μια ματιά μαζί σου».

Add comment

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

Τελευταια Αρθρα

Κατηγοριες

Archives