Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΔΕΣΜΟΥ: ΠΩΣ Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΟΛΗ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ

Θ

Η θεωρία του δεσμού υποστηρίζει ότι για να αναπτυχθούμε σωστά το πιο σημαντικό στοιχείο που χρειάζεται είναι ένας ισχυρός συναισθηματικός και σωματικός δεσμός με ένα πρόσωπο φροντίδας στα πρώτα χρόνια της ζωής μας. Εάν ο δεσμός μας είναι ισχυρός και είμαστε συνδεδεμένοι με ασφάλεια, τότε αισθανόμαστε ασφαλείς να απομακρυνθούμε από το πρόσωπο φροντίδας για να εξερευνήσουμε τον κόσμο. Γνωρίζουμε ότι υπάρχει πάντα αυτή η ασφαλής βάση, στην οποία μπορούμε να επιστρέψουμε ανά πάσα στιγμή. Εάν ο δεσμός μας είναι αδύναμος, αισθανόμαστε ανασφάλεια. Φοβόμαστε να φύγουμε ή να εξερευνήσουμε έναν μάλλον τρομακτικό κόσμο. Επειδή δεν είμαστε σίγουροι αν μπορούμε να επιστρέψουμε.

Οι άνθρωποι που είναι συνδεδεμένοι με ασφάλεια λέγεται ότι έχουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους άλλους, μπορούν να συνδεθούν μαζί τους και ως εκ τούτου είναι πιο επιτυχημένοι στη ζωή. Οι άνθρωποι που κάνουν μη ασφαλείς δεσμούς τείνουν να δυσπιστούν προς τους άλλους, δεν έχουν κοινωνικές δεξιότητες και έχουν προβλήματα στη δημιουργία σχέσεων. Υπάρχει ένας τύπος ασφαλούς δεσμού και υπάρχουν 3 τύποι μη ασφαλών δεσμών: Άγχώδης / Αμφιθυμικός, Άγχώδης / Αποφευτικός ή Απορριπτικός και Άγχώδης / Αποδιοργανωμένος. Τα άτομα που ανήκουν στους τρεις πρώτους τύπους, σε καταστάσεις άγχους, αντιδρούν οργανωμένα, ενώ όσα ανήκουν στον τελευταίο τύπο αποδιοργανώνονται.

Για να κατανοήσουμε καλύτερα τη θεωρία του δεσμού, ας δούμε τον κύριο και την κυρία Παππά, που έχουν 4 παιδιά. Τον Γιάννη, την Άννα, τον Κώστα και την Πετρούλα. Ο κύριος και η κυρία Παππά είναι καλοί γονείς, που μιλούν ζεστά στα παιδιά τους, τα αγκαλιάζουν, κάνουν συχνή βλεμματική επαφή και είναι πάντα εκεί για ό,τι χρειαστούν. Αλλά μια μέρα ο κύριος Παππάς αρρωσταίνει βαριά και πεθαίνει. Για την κυρία Παππά η ζωή γίνεται τώρα πολύ δύσκολη. Περνά όλη την ημέρα δουλεύοντας, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να φροντίσει τα παιδιά της. Το έργο της μοιάζει να είναι αδύνατο.

Αυτή την περίοδο ο Γιάννης είναι 6 ετών. Ο εγκέφαλός του έχει αναπτυχθεί ως επί το πλείστον, ο χαρακτήρας του είναι δυνατός και έχει διαμορφώσει σε γενικές γραμμές τον τρόπο που συναλλάσσεται με τον κόσμο. Η νέα κατάσταση δεν τον επηρεάζει πολύ – ξέρει ότι υπάρχει πάντα η μαμά – που είναι το ασφαλές καταφύγιό του. Νιώθει ότι έχει έναν ασφαλή δεσμό μαζί της. Αργότερα, στη ζωή του γίνεται ένας νεαρός άνδρας που έχει αισιοδοξία και εμπιστοσύνη στους άλλους. Η εικόνα του είναι θετική.

Η Άννα, που είναι 3 ετών, αντιμετωπίζει προβλήματα στη νέα κατάσταση καθώς η μαμά της δεν μπορεί να της αφιερώσει πολύ χρόνο. Για την Άννα, η μητέρα της τώρα ενεργεί απρόβλεπτα. Ανησυχεί για τη σχέση τους, και ως εκ τούτου προσκολλάται στη μητέρα της. Για να τραβήξει την προσοχή της μαμάς της, κάποιες φορές φορτίζεται συναισθηματικά και φωνάζει. Όταν η μαμά της αντιδρά τελικά με έναν προβλέψιμο τρόπο, η ίδια δείχνει μια αμφιθυμία και δεν δείχνει τα αληθινά της συναισθήματα. Αργότερα, στη ζωή της, κάποιοι πιστεύουν ότι η Άννα είναι απρόβλεπτη και κυκλοθυμική. Η εικόνα της δεν είναι και τόσο θετική. Ο τύπος του δεσμού που μεταχειρίζεται είναι Αγχώδης / Αμφιθυμικός.

Ο 2χρονος Κώστας, περνά αρκετό χρόνο με τον τον θείο του, τον αδερφό της μαμάς, που τον αγαπά, αλλά πιστεύει ότι η διαπαιδαγώγηση για να είναι σωστή θα πρέπει να είναι αυστηρή. Όταν ο μικρός Κώστας δείχνει πολύ προσκολλημένος ή γκρινιάρης ή κάνει πολύ φασαρία, ο θείος του θυμώνει και μερικές φορές τον τιμωρεί. Αυτό φοβίζει τον Κώστα. Μαθαίνει ότι για να αποφύγει τον φόβο, πρέπει να αποφεύγει να δείχνει τα συναισθήματά του – όχι μόνο σε αυτή την κατάσταση αλλά και σε άλλες καταστάσεις. Ως ενήλικας συνεχίζει αυτή τη τακτική και έχει προβλήματα στο να κάνει σχέσεις. Η εικόνα του για τον εαυτό του είναι μάλλον αρνητική. Ο τύπος του δεσμού που μεταχειρίζεται είναι Αγχώδης / Αποφευκτικός ή Απορριπτικός.

Την ίδια περίοδο, η Πετρούλα, που είναι μόλις ενός έτους, πηγαίνει σε παιδικό σταθμό. Εκεί το προσωπικό δεν είναι πολύ εκπαιδευμένο, πολλές φορές είναι αρκετά κουρασμένο και συνήθως έχει πολύ άγχος. Κάποιοι από τους εργαζόμενους λειτουργούν εντελώς καταχρηστικά. Ως εκ τούτου, η Πετρούλα νιώθει άγχος εξαιτίας των ίδιων ανθρώπων από τους οποίους ζητά ασφάλεια – και αυτή η σύγκρουση αποδιοργανώνει τελείως τις ιδέες της για αγάπη και ασφάλεια. Καθώς βιώνει φόβο και δεν μπορεί να επιλύσει αυτό το θέμα, προσπαθεί να αποφύγει όλες τις κοινωνικές καταστάσεις. Ως ενήλικας θεωρεί τον εαυτό της ότι δεν είναι άξια αγάπης. Η εικόνα της είναι πολύ αρνητική. Ο τύπος του δεσμού που κάνει είναι Αγχώδης / Αποδιοργανωτικός.

Ο δεσμός με τα πρόσωπα που μας φροντίζουν γίνεται κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής μας, σε μια περίοδο κατά την οποία είμαστε πολύ μικροί για να μπορέσουμε να επικοινωνήσουμε το άγχος μας. Ως εκ τούτου υπάρχει περίπτωση να βιώσουμε υψηλά επίπεδα άγχους. Όταν συμβεί αυτό (δηλαδή όταν βιώνουμε έντονο άγχος), τα επινεφρίδια μας – ένα όργανο που βρίσκεται στο πάνω μέρος των νεφρών μας – παράγει τις ορμόνες του στρες, αδρεναλίνη και κορτιζόλη. Σε αυτή την περίπτωση, ο καρδιακός ρυθμός και η αρτηριακή πίεση αυξάνονται και μπαίνουμε σε εγρήγορση. Εάν αυτό συμβαίνει συχνά, παράγεται τοξικό στρες. Ονομάζεται τοξικό, επειδή εμποδίζει την ανάπτυξη του εγκεφάλου ενός παιδιού και αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό του σύστημα. Στα έμβρυα και στα βρέφη, το τοξικό στρες μπορεί ακόμη και να αλλάξει την έκφραση των γονιδίων, τα οποία μπορούν να επηρεάσουν την υγεία μας πολλές δεκαετίες αργότερα.

Η Mary Ainshworth έχει δημιουργήσει λενα πείραμα που ονομάζεται Παράξενη Κατάσταση, με το οποίο μπορούμε να εκτιμήσουμε το στυλ του δεσμού που μεταχειρίζεται ένα παιδί, ήδη από την ηλικία του ενός έτους. Για να το κάνουμε αυτό, αφήνουμε το ενός έτους παιδί να παίζει με τη μητέρα του για λίγα λεπτά μέσα σε ένα δωμάτιο. Στη συνέχεια η μητέρα φεύγει και το παιδί μένει μόνο του, ενώ μετά από λίγο η μητέρα επιστρέφει. Ο κρίσιμος παράγοντας είναι το πώς αντιδράει το παιδί όταν επιστρέφει η μητέρα του. Τα παιδιά που έχουν κάνει έναν ασφαλή δεσμό, αγκαλιάζουν συνήθως τη μητέρα τους, παρηγορούνται σχετικά σύντομα από την παρουσία της και τελικά επιστρέφουν στο παιχνίδι. Τα παιδιά που έχουν κάνει έναν ανασφαλή δεσμό, λειτουργούν με Αγχώδη / Αποφευκτικό ή Αγχώδη / Απορριπτικό τρόπο. Μερικά παιδιά, με την επιστροφή της μητέρας, δεν μπορούν να σταματήσουν να κλαίνε ή ακόμα και αρνούνται να συνεχίσουν να παίζουν.

Έχουν γίνει πολλές έρευνες σχετικά με τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα του δεσμού που κάνουμε στα πρώτα χρόνια της ζωής μας. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, κάνοντας χρήση της θεωρίας του δεσμού, ήταν σε θέση να προβλέψουν, ήδη από την ηλικία των 3 ετών, εάν ένα παιδί θα εγκαταλείψει το γυμνάσιο με ακρίβεια 77%. Σε μια άλλη μελέτη, ζητήθηκε από τους προπτυχιακούς φοιτητές στο Χάρβαρντ να αξιολογήσουν πόσο κοντά ένιωθαν στους γονείς τους. 35 χρόνια αργότερα ρωτήθηκαν για την υγεία τους. Το 91% εκείνων που δήλωσαν ότι σε νεαρή ηλικία είχαν μια μάλλον προβληματική σχέση με τη μητέρα τους, διαγνώστηκαν με προβλήματα υγείας, συμπεριλαμβανομένης της στεφανιαίας νόσου, της υπέρτασης και του αλκοολισμού. Για εκείνους που είχαν δηλώσει ότι σε νεαρή ηλικία είχαν μια ζεστή σχέση, το ποσοστό της κακής διάγνωσης της υγείας ήταν το μισό, μόλις 45%.

Υπάρχει ένας ακόμη λόγος για τον οποίο τα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή. Η ηλικία αυτή αποτελεί το σημείο εκκίνησης για τις συμπεριφορές που επακολουθούν. Ένα παιδί που έχει βιώσει έναν ασφαλή δεσμό στην ηλικία των 2 ετών, μπορεί να κάνει φίλους στο νηπιαγωγείο. Με κάθε νέα αλληλεπίδραση οι κοινωνικές του σχέσεις ενισχύονται και αναπτύσσουν μια αισιόδοξη στάση προς τα πράγματα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να κάνουν καλές σχέσεις στο σχολείο, στο πανεπιστήμιο και αργότερα στους χώρους της εργασίας. Τα παιδιά που έχουν κάνει επισφαλείς προσκολλήσεις μπορεί να χάσουν αυτήν την ευκαιρία.

Ο ψυχολόγος John Bowlby, ο οποίος είναι βασικά ο θεμελιωτής της θεωρίας του δεσμού, φέρεται να είπε: «Όταν ένα μικρό παιδί δεν μπορεί να επικοινωνήσει κάτι στη μητέρα του, δεν μπορεί να το κοινοποιήσει ούτε και στον εαυτό του». Με άλλα λόγια, όσοι αισθάνονται ότι συσχετίζονται κάνοντας χρήση μη ασφαλών δεσμών, μπορεί και να μην καταλαβαίνουν τον εαυτό τους. Για να γνωρίσουν ποιοι είναι και τι νιώθουν, μπορεί να χρειαστεί να επιστρέψουν στο παρελθόν.

Add comment

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

Τελευταια Αρθρα

Κατηγοριες

Archives