Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

ΚΟΙΝΩΝΙΚH KAI ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Κ

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι οι «δύσκολοι μαθητές» σε μια τάξη δεν είχαν στα πρώτα χρόνια της ζωής τους την εμπειρία πλούσιων συναισθηματικά σχέσεων με ενήλικες. Κάποιοι απ’αυτούς τους μαθητές μπορεί να έχουν βιώσει απώλεια ή τραύμα, ακόμα και κακοποίηση ή παραμέληση. Μπορεί να είχαν γονείς ή να μεγάλωσαν δίπλα σε ενήλικες που τους τρόμαζαν, που ήταν ασυνεπείς ή που δεν ήταν συναισθηματικά διαθέσιμοι. Έτσι αυτά τα παιδιά δεν μπόρεσαν να αναπτύξουν τις βασικές και απαραίτητες γνώσεις στο να δημιουργούν σχέσεις εμπιστοσύνης και να αντεπεξέρχονται στις δυσκολίες που συναντούν, που είναι αποτέλεσμα των κοντινών και ασφαλών δεσμών με τα πρόσωπα που τα φρόντιζαν. Οι δυσκολίες που έχουν αυτά τα παιδιά συνήθως σχετίζονται με το άγχος που έχουν βιώσει οι γονείς ή τα άτομα που τα φρόντιζαν, το οποίο επηρέασε αρνητικά τη διαδικασία της ανατροφής τους και επομένως οδήγησε σε βλάβες στη γνωστική και συναισθηματική τους ανάπτυξη.

Από την άλλη, είναι γεγονός ότι η πολυπλοκότητα της σύγχρονης ζωής στις μέρες μας έχει κάνει πολλές οικογένειες να εκτίθενται σε υψηλά επίπεδα καθημερινού στρες και η συχνότητα της κατάθλιψης στην παιδική ηλικία αυξάνεται. Υπολογίζεται ότι το 10% των παιδιών στα σχολεία αντιμετωπίζουν κατάθλιψη, περνούν από περιόδους απόγνωσης και εμπλέκονται ακόμη και σε αυτοκτονικές σκέψεις. Τα παιδιά και οι νέοι σήμερα δεν απολαμβάνουν ξέγνοιαστη παιδική ηλικία, αλλά αντίθετα πολλά παιδιά και νέοι πρέπει να αντιμετωπίσουν τις καταστροφικές συνέπειες ενός διαζυγίου, του bulling στο σχολείο ακόμα και της έκθεσης στα ναρκωτικά.

Ψυχική υγεία, ευεξία και ευημερία – ένα συνεχιζόμενο πρόβλημα

Εδώ και δεκαετίες γίνονται έρευνες σε προγράμματα παρέμβασης που σχετίζονται με τις κοινωνικές και συναισθηματικές πτυχές της ανάπτυξης και υποστηρίζουν την καλλιέργεια των κατάλληλων κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων. Οι δεξιότητες αυτές αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο ως κρίσιμες για την ομαλή συμπερίληψη των παιδιών, τόσο στο σχολείο όσο και στα άλλα πλαίσια που συμμετέχουν, όπως και σε μεταγενέστερες φάσεις της ζωής τους έως την ενηλικίωση. Στο δημόσιο διάλογο επίσης, ειδικοί από όλους τους επιστημονικούς κλάδους (π.χ. εκπαίδευση, ιατρική, ειδικοί της ανάπτυξης) αναγνωρίζουν τη σημασία των κοινωνικών δεξιοτήτων και της συναισθηματικής ανάπτυξης των παιδιών ως μοχλό πρόληψης και αποτροπής της κλιμάκωσης και της δημιουργίας συναφών δυσκολιών ψυχικής υγείας αργότερα στη ζωή τους.

Είναι πλέον κοινά αποδεκτό ότι τα παιδιά χρειάζονται αυτές τις δεξιότητες εάν θέλουμε να αναπτυχθούν κατάλληλα και να λειτουργήσουν αποτελεσματικά τόσο στο κοινωνικό όσο και στο μαθησιακό πλαίσιο. Η ανάπτυξη αυτών των δεξιοτήτων είναι επίσης πολύ πιο πιθανό να διασφαλίσει την ακαδημαϊκή τους επιτυχία και αυτού του τύπου η συναισθηματική νοημοσύνη είναι ίσως ο ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας μιας μελλοντικής επιτυχίας.

Αλλά ας εξετάσουμε τι υποδηλώνουν οι όροι «κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη». Ως «κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες» εννοούμε την ικανότητα των μικρών παιδιών (ηλικίας 0-5) να σχηματίζουν στενές και ασφαλείς σχέσεις με τους ενήλικες και με τους συνομηλίκους τους και να βιώνουν, να εκφράζουν αλλά και να μπορούν να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους με κοινωνικά και πολιτισμικά κατάλληλους τρόπους. Επίσης αναφερόμαστε στην ικανότητα των παιδιών να εξερευνούν το περιβάλλον τους και να μαθαίνουν μέσα σ’αυτό – στο πλαίσιο της οικογένειας, της κοινότητας και του πολιτισμικού πλαισίου στο οποίο ζουν και κινούνται. Μεταξύ των πολλών θεμελιωδών κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων και χαρακτηριστικών που θα πρέπει να έχουν τα παιδιά, οι ερευνητές συμπεριλαμβάνουν, την έκφραση και τη διαχείριση των συναισθημάτων, το να μπορούν να βλέπουν τα πράγματα από μια άλλη οπτική γωνία, την ενσυναίσθηση, τον έλεγχο των αναστολών, την αυτοπεποίθηση και την ικανότητα να αναπτύσσουν και να υποστηρίζουν σχέσεις με τους άλλους.

Έτσι γίνεται φανερό ότι οι κοινωνικές και συναισθηματικές εμπειρίες των παιδιών με τους κύριους φροντιστές τους, καθώς και οι αλληλεπιδράσεις με άλλα παιδιά και ενήλικες από την αρχή της ζωής τους θέτουν τις βάσεις για μελλοντικά θετικά αποτελέσματα στον ακαδημαϊκό τομέα και στην προσωπική τους ζωή. Καθώς τα παιδιά αναπτύσσουν κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες, αποκτούν την εμπιστοσύνη και την ικανότητα που απαιτείται για την οικοδόμηση σχέσεων, την επίλυση προβλημάτων και την αντιμετώπιση συναισθημάτων. Ήδη στις μέρες μας οι κοινωνικές και συναισθηματικές ικανότητες που σχετίζονται με την ετοιμότητα του σχολείου έχουν αποκτήσει τεράστια προσοχή. Η έρευνα δείχνει ότι οι κοινωνικές δεξιότητες και οι δεξιότητες που συνοδεύουν τις διαδικασίες της μάθησης (π.χ. προσοχή, διαφορετικές προσεγγίσεις στη μάθηση) που είναι εμφανείς κατά την είσοδο στο σχολείο (δηλαδή περίπου στην ηλικία των 5 ετών) είναι οι καλύτεροι προγνωστικοί παράγοντες για μεταγενέστερες κοινωνικές και συναισθηματικές ικανότητες, όπως η διαχείριση της συμπεριφοράς, η δημιουργία κοινωνικών δεσμών και η αντοχή απέναντι στην απογοήτευση από τους συνομηλίκους. Επιπλέον, τα παιδιά με μεγαλύτερο αυτοέλεγχο (μια πτυχή της αυτορρύθμισης) είναι πιο πιθανό να εξελιχθούν σε ενήλικες με καλύτερη υγεία (π.χ. καλύτερη σωματική υγεία, λιγότερη κατάχρηση ουσιών), να έχουν υψηλότερα εισοδήματα, λιγότερα οικονομικά προβλήματα και λιγότερες ποινικές καταδίκες από εκείνα με ασθενέστερες δεξιότητες αυτορρύθμισης.

Αντίθετα, η κακή προσαρμογή στον κοινωνικό και συναισθηματικό τομέα μπορεί να εμποδίσει την ικανότητα των παιδιών να λειτουργούν στην οικογένεια, στο σχολείο ή σε άλλα περιβάλλοντα. Η αποτυχία ανάπτυξης ασφαλών δεσμών με τα πρόσωπα φροντίδας μπορεί να οδηγήσει σε μελλοντικές δυσκολίες στην επικοινωνία, στη διαχείριση συναισθημάτων ή στην ανάπτυξη θετικών σχέσεων με τους συναδέλφους. Τα προβλήματα συναισθηματικής φύσης ή συμπεριφοράς στα μικρά παιδιά συνδέονται με προβλήματα υγείας και συμπεριφοράς στην εφηβεία, συμπεριλαμβανομένης της εγκατάλειψης του σχολείου και της νεανικής εγκληματικότητας. Τα προβλήματα επίμονης συμπεριφοράς που πηγαίνουν πέρα ​​από αυτό που θεωρείται κατάλληλο για την ηλικία και την ανάπτυξη ενός παιδιού είναι παράγοντες κινδύνου τόσο για εξωτερικευμένες (π.χ. διαταραχή διαγωγής) όσο και για εσωτερικευμένες διαταραχές όπως η κατάθλιψη. Τέλος, ορισμένα κοινωνικά και συναισθηματικά προβλήματα, όπως το άγχος και η κατάθλιψη, προβλέπουν επίσης τα μεταγενέστερα αρνητικά ακαδημαϊκά επιτεύγματα.

Προγράμματα υποστήριξης κοινωνικών δεξιοτήτων και συναισθηματικής ανάπτυξης στα παιδιά

Η πρόοδος της γνώσης γύρω από τη σημασία της κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης της πρώιμης παιδικής ηλικίας έχει φέρει μαζί της μια μεγάλη ποικιλία ενημερωτικών υπηρεσιών γύρω από το παιδί. Για παράδειγμα, στις μέρες μας διατίθενται πόροι για την υποστήριξη της έγκαιρης και ασφαλούς δημιουργίας δεσμού των γονέων με τα παιδιά τους, την ανάπτυξη της γλώσσας και την εκμάθηση θετικής πειθαρχίας, όπου οι γονείς διαμορφώνουν τη διαχείριση συναισθημάτων και τις δεξιότητες επίλυσης των προβλημάτων για τα παιδιά τους. Επίσης, στις ΗΠΑ και σε χώρες της Ευρώπης θεσπίζουν προγράμματα που υποστηρίζουν την ανάπτυξη κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων στα δημόσια σχολεία, εκεί όπου μπορούν να απευθυνθούν σε όλα τα παιδιά κάθε ηλικίας και κάθε κοινωνικού στρώματος. Στη Μεγάλη Βρετανία μια πρωτοβουλία κάτω από το όνομα «Κοινωνικές και συναισθηματικές πτυχές της μάθησης» (Social and Emotional Aspects of Learning) μπήκε σε εφαρμογή το 2005. Υλικό διατέθηκε σε όλα τα δημοτικά σχολεία της Αγγλίας κάτω υπό την αιγίδα των τοπικών αρχών οι οποίες παρείχαν κατάρτιση και υποστήριξη στα σχολεία για την εφαρμογή και την ενσωμάτωση των «Κοινωνικών και συναισθηματικών πτυχών της μάθησης» (SEAL) σε παιδιά ηλικίας 3-11 ετών. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε και σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης για την υποστήριξη εφήβων έως 16 ετών. Η πρωτοβουλία αφορά σε προσωπικές και κοινωνικές δεξιότητες όπως:

  • αυτογνωσία
  • διαχείριση των συναισθημάτων
  • κίνητρο
  • ενσυναίσθηση
  • κοινωνικές δεξιότητες.

Οι παραπάνω διαπροσωπικές και ενδοπροσωπικές δεξιότητες έχουν αποδειχθεί ότι βελτιώνουν τη μάθηση και προωθούν τη συναισθηματική υγεία και ευεξία, παράλληλα με μια σειρά από άλλα οφέλη για μαθητές τις οικογένειές τους και τα σχολεία γενικότερα.

Μπορούμε να πούμε λοιπόν ότι η πρωτοβουλία του να ενταχθεί σ’ένα σχολικό πρόγραμμα σπουδών η κοινωνική και συναισθηματική μάθηση των παιδιών είναι μία κίνηση ιδιαίτερα σημαντική, δεδομένης της επικράτησης στις μέρες μας των ζητημάτων ψυχικής υγείας μεταξύ των νέων. Το γεγονός ότι περίπου ένας στους 10 νέους πάσχει από μια διαγνώσιμη ψυχική διαταραχή, το οποίο μεταφράζεται σε τρεις μαθητές ανά τάξη, είναι ένας σοβαρός λόγος για τον οποίο το εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει να επικεντρωθεί στην ανάπτυξη των βασικών δεξιοτήτων για την προώθηση της ψυχικής ανθεκτικότητας και της ευτυχίας. Η ψυχική υγεία θα πρέπει να συνδέεται σαφώς με ή να περιγράφεται ως μια αύξηση του γενικού βαθμού ευτυχίας, ζωτικότητας, αίσθησης αυτοεκτίμησης και επίτευξης, παράλληλα με το ενδιαφέρον και την ενσυναίσθηση ενός ατόμου για τους άλλους. Μέσα στο σχολικό πλαίσιο, αυτό υποδηλώνει ότι κάθε πρόγραμμα σπουδών θα πρέπει να αποτρέπει ενεργά την δυστυχία, για παράδειγμα το bulling, τη βία και τις συγκρούσεις, ενθαρρύνοντας παράλληλα τους μαθητές να επιτύχουν τους στόχους τους, να αισθάνονται αγάπη και χαρά, να είναι ενεργητικοί και να νοιάζονται για τους άλλους.

Add comment

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

Τελευταια Αρθρα

Κατηγοριες

Archives