Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

ΓΙΑΤΙ Ο ΔΕΣΜΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΥ-ΜΑΘΗΤΗ ΕΧΕΙ ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΘΕ ΠΑΙΔΙ

Γ

Ακόμα και οι πιο έμπειροι δάσκαλοι συναντούν μεγάλες δυσκολίες στο να εμπλέξουν κάποιους μαθητές τους στη μάθηση. Παιδιά ευάλωτα, που προέρχονται συνήθως από δυσλειτουργικές οικογένειες, που αποβάλλονται συχνά από την τάξη και που κινδυνεύουν να εγκαταλείψουν το σχολείο αν οι εκπαιδευτικοί δεν μπορέσουν να τα βοηθήσουν. Αυτό δε σημαίνει ότι ένας δάσκαλος έχει χρέος να διορθώσει τα προβλήματα στη ζωή ενός παιδιού αλλά μπορεί, χωρίς αμφιβολία, να μετατρέψει την τάξη του σε έναν ασφαλή παράδεισο έτσι ώστε το κάθε παιδί να νιώσει φροντίδα και εμπιστοσύνη για να μπορέσει να επενδύσει στη μάθηση και να αναπτύξει μια σωστή αντίληψη για τον εαυτό του.

Ο Peter Fonagy, επικεφαλής στο τμήμα Έρευνας στην Κλινική και Εκπαιδευτική Ψυχολογία και καθηγητής στο τμήμα Αναπτυξιακής Ψυχολογίας στο UCL, εξηγεί στο περιοδικό Times Educational Supplement γιατί ο δεσμός δασκάλου-μαθητή είναι σημαντικός για το κάθε παιδί μιας τάξης και όχι μόνο για τους ευάλωτους μαθητές.

H θεωρία του δεσμού στην εκπαίδευση

Ο Fonagy επισημαίνει ότι στις μέρες μας, πολλοί δάσκαλοι μιλούν με όλο και μεγαλύτερη άνεση για ένα στενό δεσμό που έχουν αναπτύξει με κάποιον μαθητή τους ο οποίος έχει βιώσει μια τραυματική εμπειρία. Ωστόσο, υποστηρίζει ότι η πρακτική που είναι συνυφασμένη με τον δεσμό δασκάλου-μαθητή δεν πρέπει να εφαρμόζεται μόνο στους ευάλωτους μαθητές.

Η σχέση εμπιστοσύνης με τον δάσκαλο είναι μια πολύ απλή βιολογική διαδικασία από την οποία περνά το κάθε παιδί και έχει ομοιότητες με τη σχέση δεσμού που κάναμε στα πρώτα μας χρόνια με το πρόσωπο που μας φρόντιζε, δηλώνει. Όταν είμαστε βρέφη, χρειαζόμαστε προστασία και εξαρτώμαστε από ένα πρόσωπο που να καλύπτει τις βασικές μας ανάγκες για τροφή, αγκαλιά και φροντίδα. Το πρόσωπο αυτό που είναι συνήθως ο κύριος φροντιστής μας – π.χ. η μητέρα μας, είναι εκείνο με το οποίο δημιουργούμε μια σχέση δεσμού. Κάθε φορά που είμαστε ανήσυχοι, κάθε φορά που αισθανόμαστε φόβο, αναζητούμε εγγύτητα με αυτό το άτομο και περιμένουμε να μας παρηγορήσει.

Καθώς μεγαλώνουμε, η σχέση δεσμού μετασχηματίζεται, χωρίς ωστόσο να αλλάζει ριζικά. Αναπτύσσεται ο λόγος, συνάπτουμε σχέσεις με περισσότερα άτομα αλλά παρόλα αυτά, το πρόσωπο δεσμού είναι εκείνο στο οποίο απευθυνόμαστε όταν νιώθουμε ανήσυχοι, κάνουμε ερωτήσεις και αναζητούμε απαντήσεις. Με άλλα λόγια, είναι δυνατόν το παιδί μεγαλώνοντας, να αναζητήσει περισσότερους ενήλικες με τους οποίους να προσπαθήσει να ισχυροποιήσει τους δεσμούς του. Σ’αυτό το σημείο ο Fonagy παρομοιάζει τα ανθρώπινα όντα με λιοντάρια επειδή είναι σε θέση να λάβουν τη γονική μέριμνα και από άλλους «γονείς» – και αυτό περιλαμβάνει και τους δασκάλους. Έχει αποδειχτεί ότι ο πιο αποτελεσματικός παράγοντας για τη μάθηση είναι η καλή σχέση του μαθητή με το δάσκαλό του. Επομένως, για να επιτύχει ένα παιδί το στόχο της μάθησης θα πρέπει να εμπιστευτεί το δάσκαλό του και για να τον εμπιστευτεί θα πρέπει να δημιουργήσει μαζί του έναν ασφαλή δεσμό.

Επίσης, γνωρίζουμε από τις νευροεπιστήμες και από τη θεωρία του δεσμού ότι τα παιδιά που έχουν κάνει ασφαλείς δεσμούς αφομοιώνουν καλύτερα τη γνώση. Όταν βρισκόμαστε σε έναν κόσμο με πολυφωνία πληροφοριών γύρω μας, δεν μπορούμε να εστιάσουμε την προσοχή μας στα πάντα. Πρέπει να έχουμε έναν βιολογικό τρόπο εστίασης στο πρόσωπο που πρόκειται να μας μεταδώσει τις πληροφορίες που μας αφορούν. Αυτό το βιολογικό σύστημα μάθησης που ονομάζουμε «επιστημική εμπιστοσύνη» κάνει το μυαλό δεκτικό στη μάθηση από το συγκεκριμένο άτομο στο συγκεκριμένο πλαίσιο, μας αναφέρει ο Fonagy.

Προσέγγιση που παίρνει υπόψη της τις σχέσεις δεσμού

Γι’αυτό, η προσέγγιση που παίρνει υπόψη της τη σχέση δεσμού στο σχολείο, είναι τόσο σημαντική για όλα τα παιδιά. Σύμφωνα με το Fonagy, οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει όχι μόνο να υποστηρίζουν τα παιδιά τα οποία έχουν φανερές δυσκολίες στο να κάνουν σχέσεις, αλλά και να τα προτρέπουν να κάνουν σταθερούς δεσμούς με όσους περισσότερους συμμαθητές τους είναι δυνατόν.

Πώς γίνεται αυτό; Ο απλούστερος τρόπος, λέει ο Fonagy, είναι ο δάσκαλος να δείξει ενδιαφέρον για ένα παιδί, να αναπτύξει μια πραγματική και ειλικρινή διαπροσωπική σχέση μαζί του. Αν κάποιος μας αναγνωρίσει ως άτομο, είναι πιο πιθανό να μάθουμε από αυτόν. Στην ουσία, ο δάσκαλος θα πρέπει να δείξει ενδιαφέρον για το τι σκέφτονται και αισθάνονται τα παιδιά της τάξης του, με άλλα λόγια, το κλειδί είναι οι συζητήσεις μεταξύ δασκάλων και παιδιών που δεν σχετίζονται με τη μάθηση. Όταν υπάρχουν 25 μαθητές σε μια τάξη, μπορεί να φαίνεται δύσκολο να αφομοιωθεί ένα μεγάλο μέρος πληροφοριών σχετικά με όλους. Ωστόσο, η εξοικείωση με τα παιδιά μπορεί να γίνει και εκτός από τις ώρες των μαθημάτων, σε πολιτιστικές, αθλητικές ή δραστηριότητες αναψυχής. Η στάση αυτή είναι θεμελιώδους σημασίας για τους εκπαιδευτικούς και τα παιδιά.

Τα ευάλωτα παιδιά

Τι γίνεται όμως με τα παιδιά που έχουν βιώσει τραύμα και μπορεί να έχουν δυσκολίες στη δημιουργία σταθερών δεσμών; Θα πρέπει να έχουν την ίδια μεταχείριση με όλους τους άλλους; Ο Fonagy υποστηρίζει ότι ένας μαθητής που έχει βιώσει τραύμα είναι πιθανότερο να διαπιστώσει ότι του είναι πιο δύσκολο να κάνει στενές σχέσεις. Οι πρώιμες εμπειρίες παραμέλησης ή κακομεταχείρησης που έχουν βιώσει αυτά τα παιδιά τα κάνουν να αισθάνονται μπερδεμένα σχετικά με ποιούς μπορούν και ποιούς δεν μπορούν να εμπιστευτούν. Έτσι αμφιταλαντεύονται μεταξύ του ποιόν να εμπιστευτούν και ποιόν όχι και καταλήγουν στο να μην εμπιστεύονται κανέναν. Αισθάνονται ότι κανείς δεν τα καταλαβαίνει, σκέφτονται ότι είναι μόνα τους, ότι δεν μπορούν να εμπιστευτούν κανέναν και αυτό τα βάζει σε λάθος δρόμο. Με άλλα λόγια οι μαθητές που δυσκολεύονται να κάνουν στενές σχέσεις δυσκολεύονται ακόμα περισσότερο στο να αποδεχτούν τη γνώση, γιατί δεν μπορούν να εμπιστευτούν τη γνώση που προέρχεται από τον άλλον, τον δάσκαλο. Αυτού του είδους οι μαθητές χρειάζονται περισσότερο χρόνο και μεγαλύτερη υποστήριξη.

Μπορεί να είναι πολύ δύσκολο για έναν δάσκαλο να σπάσει αυτόν τον φαύλο κύκλο. Επίσης, το παιδί μπορεί να χρειαστεί πολλή έξτρα προσπάθεια προτού μπορέσει να αναπτύξει μια αίσθηση εμπιστοσύνης προς τον εκπαιδευτικό. Χωρίς βέβαια να παραβλέπουμε και τις καταστάσεις εκείνες στις οποίες ένας μαθητής δημιουργεί ακατάλληλες σχέσεις δεσμού και αρχίζει να αναζητά απαντήσεις στα ερωτήματά του όχι από δασκάλους ή αξιόπιστα άτομα αλλά από εκείνους που προσπαθούν να τον εκμεταλλευτούν. Αυτό γίνεται φανερό σε συμμορίες ή άλλες ακατάλληλες ομάδες, όπου τα παιδιά αισθάνονται τόσο μόνα, που πρέπει οπωσδήποτε να κάνουν σχέσεις.

Χρειάζεται μόνο μια σχέση

Ωστόσο, τα καλά νέα είναι ότι οι δάσκαλοι είναι σε θέση να βοηθήσουν ακόμα και τους μαθητές που έχουν βιώσει πολύ δύσκολες καταστάσεις. Χρειάζεται μόνο μια καλή σχέση, υποστηρίζει ο Fonagy. Όταν υπάρξει κάποιος που μπορεί να μας κάνει να αισθανθούμε ότι ενδιαφέρεται αληθινά για μας, μπορεί στην πραγματικότητα να αντιστρέψει την πορεία των κακών μας βιωμάτων.

2 comments

  • María, … qué ganas de leer y entender tu blog en educación …. y no encontre traductor 😔

    • Gracias María Mercedes, de pronto si usas la extension de traducción del navegador Chrome. Acá lo usa Álvaro para entrar a los websites de Alemania. Un abrazo, María

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Blog της Μαρίας Σιώζιου

Τελευταια Αρθρα

Κατηγοριες

Archives